Từ xưa đến nay, trong các gia đình Á Đông, ông bà cha mẹ thường dặn dò con cháu một điều rất giản dị: “Phải tích đức hành thiện, để phúc cho đời sau.” Lời dạy ấy nghe qua tưởng như chỉ là một câu khuyên răn quen thuộc, nhưng thực ra lại hàm chứa một đạo lý sâu xa mà người xưa đã nghiệm ra từ bao đời. Bởi họ tin rằng, con người sống trên đời, phúc hay họa không chỉ dừng lại ở một đời người, mà còn có thể ảnh hưởng đến cả con cháu về sau.
Trong cuốn Thanh hà gia thừa có ghi chép một câu chuyện rất đáng suy ngẫm về gia tộc họ Trương thời nhà Minh. Người đứng đầu câu chuyện là Trương Hư Giang, một vị quan nổi tiếng thanh liêm dưới triều Gia Tĩnh. Ông là người Côn Sơn, từng giữ chức đạo đài ở Ninh Thiệu, tỉnh Chiết Giang.
Từ khi nhậm chức, Trương Hư Giang đã nổi tiếng là người cẩn trọng và liêm khiết. Trong khi nhiều quan lại thời ấy không tránh khỏi chuyện nhận lễ vật hay hồng bao, thì ông lại nhất mực từ chối mọi quà tặng. Có người lấy làm lạ, hỏi vì sao ông lại nghiêm khắc với bản thân như vậy. Trương Hư Giang chỉ mỉm cười nói:
“Ta chỉ uống một thìa nước Chiết Giang, cũng là để giữ phúc cho con cháu đời sau được làm quan ở đất Chiết Giang.”
Câu nói ấy nghe qua tưởng chỉ là lời đùa vui, nhưng kỳ thực lại thể hiện tâm niệm sâu xa của người xưa: làm quan thanh liêm chính là tích đức cho hậu thế. Một đồng bạc tham lam hôm nay có thể đem lại lợi ích trước mắt, nhưng cũng có thể làm tổn hao phúc phận của cả gia tộc.
Quả nhiên, về sau cháu trai của ông là Trương Thái Phù cũng làm quan ở Chiết Giang, giữ chức tri phủ Thiệu Hưng. Khi ông nhậm chức, địa phương này có một con đập thủy lợi tên là Tinh Tú. Con đập ấy liên quan trực tiếp đến nguồn nước của cả vùng, nhưng vì địa thế gần biển nên thường xuyên bị sụp đổ. Nhiều đời quan lại tu sửa, song chỉ ít lâu lại hư hỏng, khiến bách tính khổ sở vì hạn hán và lũ lụt.
Trương Thái Phù sau khi khảo sát kỹ lưỡng đã quyết định thay đổi phương pháp xây dựng. Ông cho nung chảy chì và thiếc để gắn kết các khối đá lại với nhau, khiến toàn bộ công trình trở thành một khối vững chắc. Dù tiêu tốn không ít ngân khố, nhưng con đập sau khi hoàn thành lại vô cùng bền vững, đứng vững qua nhiều năm tháng.
Người dân Thiệu Hưng vô cùng cảm kích, lập miếu thờ ông như một vị thần bảo hộ. Còn sự nghiệp của Trương Thái Phù cũng ngày càng thăng tiến. Ông được thăng làm đạo đài Ninh Thiệu, rồi tiếp tục được giao những chức vụ lớn hơn, trở thành quan lớn cai quản nhiều vùng đất.
Người đời sau thường nói rằng, sự hưng thịnh ấy không phải ngẫu nhiên, mà chính là phúc báo do đức hạnh của tổ tiên để lại.
Thực ra, gốc rễ của phúc báo ấy còn bắt đầu từ đời trước nữa.
Cha của Trương Hư Giang là Trương Nam Lộc. Gia đình ông từng gặp biến cố vì có liên hệ với vị học giả nổi tiếng Phương Hiếu Nhụ – người đã bị giết vì không chịu viết chiếu chỉ tôn lập Chu Đệ lên ngôi. Sau biến cố ấy, gia đình họ Trương phải rời quê, sống lánh nạn nơi thôn dã, lấy nghề nông làm kế sinh nhai.
Một ngày nọ, khi đi ngang qua bến sông, Trương Nam Lộc nhìn thấy bên đường có một chiếc túi rất nặng. Ông nhặt lên nhưng không mở ra xem, rồi kiên nhẫn chờ đợi chủ nhân quay lại tìm. Ba ngày sau, quả nhiên có một người hốt hoảng quay lại tìm kiếm. Sau khi hỏi rõ sự tình, Trương Nam Lộc liền trao lại chiếc túi.
Bên trong có đến ba bốn trăm quan tiền – một số tiền rất lớn đối với người nông dân khi ấy.
Hành động trung thực ấy khiến nhiều người cảm phục. Về sau, vào những năm cuối đời, Trương Nam Lộc sinh được một người con trai – chính là Trương Hư Giang. Cậu bé từ nhỏ đã thông minh hơn người, học đâu nhớ đó, sau này thi đỗ cao trong kỳ thi hội dưới triều Gia Tĩnh. Con cháu họ Trương từ đó dần dần hưng thịnh.
Người xưa thường nói: “Thiện hữu thiện báo.” Những việc thiện nhỏ bé đôi khi lại trở thành nguồn phúc lâu dài cho cả gia tộc.
Trái lại, dân gian cũng lưu truyền những câu chuyện cho thấy điều ngược lại: nếu tổ tiên làm điều ác, con cháu có khi phải gánh hậu quả.
Một cụ bà hơn tám mươi tuổi từng kể lại câu chuyện xảy ra vào thời Trung Hoa Dân Quốc. Khi ấy trong làng có hai thanh niên cùng nhau gánh thuốc lá đến Quảng Châu bán. Sau khi bán xong, họ cùng trở về quê.
Trên đường về, một người nổi lòng tham, đánh chết bạn mình rồi ném xác xuống mương, cướp hết tiền bạc và một mình trở về. Gia đình người bị hại đi tìm suốt nhiều ngày, cuối cùng nhờ một cụ già chăn trâu chỉ dẫn mới phát hiện thi thể dưới mương.
Người thanh niên xấu số ra đi, để lại vợ và ba con nhỏ sống trong cảnh nghèo khó.
Nhiều chục năm sau, trong gia đình hậu duệ của kẻ gây tội bỗng liên tiếp xảy ra những chuyện bất thường: cháu trai bị sét đánh chết, gia súc gia cầm trong nhà lần lượt chết vì dịch bệnh. Người trong làng cho rằng đó là sự báo ứng của việc làm ác năm xưa.
Dẫu câu chuyện có mang màu sắc truyền miệng, nhưng nó vẫn khiến nhiều người phải suy ngẫm. Bởi từ bao đời nay, người xưa luôn tin rằng thiện ác cuối cùng đều có báo. Có khi báo ứng đến rất nhanh, có khi phải đợi nhiều năm, thậm chí nhiều thế hệ sau mới hiển lộ.
Bởi vậy mà ông bà ta thường nhắc con cháu: đừng vì lợi nhỏ trước mắt mà làm điều sai trái, cũng đừng xem thường những việc thiện nhỏ bé.
Một gia đình nếu biết giữ lòng ngay thẳng, sống lương thiện và biết nghĩ cho người khác, thì dù không giàu sang phú quý, vẫn có thể để lại cho con cháu một gia sản quý báu – đó chính là phúc đức.
Còn tiền bạc, nhà cửa hay danh lợi rồi cũng có ngày tiêu tán theo năm tháng. Chỉ có đức hạnh mà tổ tiên tích lũy mới có thể âm thầm che chở cho con cháu đời sau.
Có lẽ vì thế mà người xưa mới luôn nhắc nhở: “Làm người phải tích đức, bởi phúc của con cháu chính là từ đó mà ra.”
Tiểu Hoa biên tập
Post a Comment